آذرقلم: کاهش بارندگیها در سالهای اخیر در کنار برداشتهای بیرویه، آبخوانهای آذربایجانشرقی بهویژه در شهرستان شبستر را با چالش جدی مواجه کرده است. در این میان، رشد قارچگونه استخرهای نامتعارف و غیرمجاز ذخیره آب، به یکی از عوامل تشدیدکننده این بحران تبدیل شده است. این استخرها با انحراف مسیر روانابها، چشمهها و حتی هدایت آبهای زیرزمینی در فصول غیر زراعی، ریههای تنفسی سفرههای آب زیرزمینی را هدف قرار دادهاند.
به گزارش آذرقلم به نقل از ایرنا، در واکنش به این وضعیت بحرانی، نشست مشترک مسئولان قضایی، اجرایی و مدیران آب استان، آغازگر فصلی جدید از برخورد قاطع و پیشگیرانه با متخلفان حوزه آب در شهرستان شبستر شده است.
تدوین نقشه راه دستگاههای اجرایی و قضایی برای مهار استخرهای نامتعارف
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای آذربایجانشرقی در نشست بررسی چالشهای استخرهای نامتعارف شبستر، از آغاز روند جامع بررسی، ساماندهی و تدوین نقشه راه مشترک دستگاههای اجرایی و نظارتی برای حفاظت از منابع آب زیرزمینی این منطقه خبر داد.
حامد رئیسی با اشاره به رشد بیرویه این سازهها اظهار کرد:افزایش احداث استخرهای نامتعارف ذخیره آب، بهویژه در دشت شبستر، ضرورت مدیریت یکپارچه و هماهنگ را بیش از گذشته نمایان کرده است. در نخستین گام، تشکیل بانک اطلاعاتی جامع و بهروز از این استخرها در دستور کار قرار گرفته تا مبنای تصمیمگیریهای بعدی باشد.
وی با تأکید بر ممنوعیت مطلق ذخیرهسازی آب در استخرهای کشاورزی در فصل غیرزراعی افزود: کشاورزان در بازه زمانی خارج از فصل زراعی به هیچ عنوان مجاز به آبگیری استخرهای خود نیستند. در صورت مشاهده هرگونه تخلف، افزون بر اعمال جرایم قانونی، موضوع با هماهنگی و قاطعیت مراجع قضایی پیگیری و با متخلفان برخورد جدی خواهد شد.
دشتهای تشنه شبستر و تسوج؛ افت ۳۵۰ میلیون مترمکعبی آبخوانها
در ادامه این نشست، مجری طرح احیا و تعادلبخشی آبهای زیرزمینی استان، با ارائه تصویری آماری و نگرانکننده از وضعیت دشتهای منطقه، نسبت به پیامدهای زیستمحیطی این بحران هشدار داد.
علی اسماعیلی با تشریح وضعیت آبخوانهای شهرستان اعلام کرد: در آبخوان دشت شبستر ـ صوفیان، با افت تراز تجمعی یک هزار و ۲۰ سانتیمتری مواجه هستیم که به معنای کاهش ۲۴۴ میلیون مترمکعبی حجم آبخوان است. وضعیت در دشت تسوج از این هم بحرانیتر است؛ بهطوریکه افت تراز تجمعی در این آبخوان به یک هزار و ۶۹۲ سانتیمتر رسیده و حجم منابع آب زیرزمینی آن ۱۰۸ میلیون مترمکعب کاهش یافته است.
وی کاهش آبدهی چاهها، چشمهها و قنوات، دشواری تأمین آب شرب و کشاورزی، افزایش هزینههای بهرهبرداری، افت شدید کیفیت آب و در نهایت خطر هولناک فرونشست زمین را از پیامدهای مستقیم این افت تراز دانست و گفت: احداث و بهرهبرداری نامتعارف از استخرهای ذخیره آب، این روند تخریبی را سرعت میبخشد.
شناسایی بیش از ۲ هزار استخر در شبستر؛ کنترل از مبدأ احداث
به گفته مجری طرح احیا و تعادلبخشی آبهای زیرزمینی آذربایجانشرقی، تاکنون ۲ هزار و ۳۳۱ استخر در شهرستان شبستر شناسایی شده و فرآیند پایش میدانی و تکمیل بانک اطلاعاتی برای یک هزار و ۳۰۰ استخر دیگر همچنان ادامه دارد.
اسماعیلی با اشاره به نحوه آبگیری این استخرها ادامه داد: بررسیهای میدانی نشان میدهد که بخش مهمی از آب این استخرها از روانابها، مسیلهای فصلی و حقابه قنوات تأمین میشود که متأسفانه در فصول غیرزراعی به این استخرها هدایت میشوند. به همین منظور، اصلاح زمان و شیوه ذخیرهسازی آب یک ضرورت حیاتی است.
اتخاذ تدابیر پنجگانه برای نجات آبخوانهای شبستر
بر اساس تصمیمات اتخاذ شده در این نشست مشترک، پرونده استخرهای ذخیره آب شبستر وارد فاز جدیدی از نظارتهای سختگیرانه شده است. راهکارهای پنجگانهای شامل:
الزام به اخذ مجوزهای قانونی پیش از احداث هرگونه استخر، نظارت مستمر بر فرآیند ساختوساز، جلوگیری قاطع از احداث استخرهای جدید بدون مجوز، اصلاح ابعاد و استانداردهای فنی استخرهای موجود و ممنوعیت کامل ذخیره آب در فصول غیرزراعی به عنوان دستور کار اصلی دستگاههای متولی تصویب شد تا از این پس، صیانت از منابع حیاتی آب زیرزمینی در این منطقه، قربانی منافع شخصی و بهرهبرداریهای غیرمجاز نشود.
در شبستر فرونشست زمین به نرخ ۱۵ درصد رسیده است و این مسئله تهدید زیست محیطی محسوب می شود زیرا که در صورت جبران کسری منابع آبی جبران فرونشست هزاران سال زمان می برد.
