گزارش از: وحیده برزگر

آذرقلم: در سالن انتظار اتاق عمل، زن جوانی نخستین دردهای زایمان را تجربه می‌کند و با تردید می‌پرسد: «سزارین راحت‌تر نیست؟»
این پرسش، فقط یک دغدغه شخصی نیست؛ نشانه تغییری عمیق‌تر در نظام سلامت است؛ جایی که زایمان، به‌جای آن‌که روندی طبیعی و انسانی باشد، بیش از گذشته به مداخله‌های پزشکی وابسته شده است.

به گزارش آذرقلم، در ایران، نرخ سزارین به حدود ۵۵ درصد رسیده؛ رقمی که فاصله‌ای معنادار با استاندارد جهانی ۱۵ تا ۲۰ درصدی دارد. در چنین شرایطی، مفهوم «مامایی سبز» به‌عنوان رویکردی نو در سیاست‌گذاری سلامت مطرح شده است؛ رویکردی که از یک‌سو بر زایمان کم‌مداخله، ایمن و مادرمحور تأکید دارد و از سوی دیگر، پیامدهای محیط‌زیستی و اقتصادی تولد را نیز مورد توجه قرار می‌دهد.

ماما؛ از همراهی در زایمان تا پاسداری از سلامت و منابع

مطالعات داخلی و شواهد بین‌المللی نشان می‌دهد زایمان طبیعی که با مراقبت و هدایت ماما انجام می‌شود، در مقایسه با سزارین، معمولاً به تجهیزات کمتر، داروهای محدودتر و اقلام مصرفی کمتری نیاز دارد. همین تفاوت، به کاهش پسماند بیمارستانی و مصرف منابع در مراکز درمانی منجر می‌شود.

نقش ماما تنها به اتاق زایمان محدود نیست. حمایت از شیردهی مادر نیز یکی از مهم‌ترین عرصه‌های اثرگذاری ماماست. تقویت تغذیه با شیر مادر، افزون بر آن‌که برای سلامت نوزاد ضروری است، وابستگی به شیرخشک، بطری و اقلام پلاستیکی مرتبط را نیز کاهش می‌دهد؛ موضوعی که هم به سود خانواده است و هم در مسیر کاهش ردپای محیط‌زیستی نظام سلامت قرار می‌گیرد.

زایمان فیزیولوژیک؛ راهی کم‌هزینه‌تر و کم‌مداخله‌تر

در سال‌های اخیر، برخی بیمارستان‌ها با راه‌اندازی بخش‌های LDR یا اتاق‌های یکپارچه زایمان و ریکاوری، گام‌هایی برای تقویت زایمان طبیعی برداشته‌اند. هدف از ایجاد این فضاها، فراهم کردن محیطی آرام‌تر، ایمن‌تر و انسانی‌تر برای مادر است؛ محیطی که در آن، روند طبیعی زایمان با مداخله کمتر و همراهی بیشتر دنبال شود.

در این الگو، استفاده از روش‌های غیردارویی کاهش درد، تحرک مادر، حمایت عاطفی و مراقبت پیوسته ماما، می‌تواند تجربه زایمان را بهبود دهد و نیاز به برخی مداخلات غیرضروری را کم کند. افزون بر این، استفاده از برخی تجهیزات چندبارمصرف به‌جای اقلام یک‌بارمصرف، می‌تواند هم از نظر اقتصادی و هم از نظر زیست‌محیطی به نفع مراکز درمانی باشد.

ماماهای روستایی؛ ظرفیت کم‌دیده اما راهبردی

در بسیاری از روستاها و مناطق کم‌برخوردار، ماماها نخستین و در مواردی اصلی‌ترین حلقه مراقبت از مادران باردار به شمار می‌روند. آنان با پایش بارداری، آموزش، شناسایی زودهنگام خطر و تشویق به زایمان کم‌مداخله، نقشی تعیین‌کننده در سلامت مادر و نوزاد دارند.

اهمیت این نقش، تنها درمانی نیست. حضور مؤثر ماماهای روستایی می‌تواند از ارجاع‌های غیرضروری به مراکز شهری بکاهد، دسترسی عادلانه‌تر به خدمات سلامت را تقویت کند و به استفاده بهینه از منابع در نظام سلامت بینجامد. از این منظر، مامایی روستایی یکی از ظرفیت‌های مهم ایران برای تحقق الگوی بومی «مامایی سبز» به شمار می‌آید.

زیرساختی که هنوز کامل نشده است

با وجود توان علمی و حرفه‌ای ماماهای ایرانی، توسعه مامایی سبز بدون فراهم شدن زیرساخت‌های لازم ممکن نیست. کمبود اتاق‌های زایمان فیزیولوژیک، محدود بودن فضاهای استاندارد و آرام برای مادران، نابرابری دسترسی در برخی مناطق و کافی نبودن حمایت‌های بیمه‌ای، از جمله چالش‌هایی است که این مسیر را کند کرده است.

کارشناسان معتقدند اگر سرمایه‌گذاری در این بخش افزایش یابد و نقش ماما در نظام ارجاع و مراقبت‌های بارداری جدی‌تر دیده شود، می‌توان هم کیفیت خدمات زایمان را ارتقا داد، هم بخشی از هزینه‌های درمان را کاهش داد و هم فشار محیط‌زیستی ناشی از مداخلات غیرضروری را کمتر کرد.

هر تولد، فرصتی برای بازنگری

زایمان، فقط یک رویداد پزشکی نیست؛ نقطه تلاقی سلامت، اقتصاد درمان و مسئولیت ما در قبال محیط‌زیست است. «مامایی سبز» این پیام را یادآوری می‌کند که مراقبت آگاهانه از مادر و نوزاد، می‌تواند هم‌زمان به نفع انسان و زمین باشد.

شاید وقت آن رسیده باشد که در نگاه خود به تولد بازنگری کنیم؛
نه فقط به‌عنوان پایان یک بارداری، بلکه به‌عنوان آغاز مسیری برای سلامت پایدارتر.
در این مسیر، ماما تنها همراه لحظه تولد نیست؛ او یکی از مهم‌ترین صداهای حامی زندگی، سلامت و آینده است.