آذرقلم: امیر سرلشکر خلبان جواد فکوری فرمانده نیروی هوایی و وزیر دفاع ایران بود. برجسته ترین عملیات های نظامی نیروی هوایی ایران در دوران فرماندهی این دلاور آذربایجانی طراحی و به اجرا درآمد.
دوره های آموزشی و خدمت در نیروی هوایی
جواد فکوری در ۱۷ دی ۱۳۱۷ در محله چَرَنْدابْ شهر تبریز دیده به جهان گشود. در کنکور سراسری سال ۱۳۳۸ در رشته پزشکی پذیرفته شد ولی به خاطر علاقه زیادی که به خلبانی داشت، با انصراف دادن از تحصیل در دانشگاه، در مهر ماه همان سال وارد دانشکده خلبانی نیروی هوایی شد. او پس از گذراندن دوره مقدماتی پرواز در دانشگاه خلبانی، در سال ۱۳۴۲ برای تکمیل آموزش به آمریکا اعزام و پس از یک سال و نیم با ۲۶۳ ساعت آموزش پرواز، موفق به اخذ گواهینامه خلبانی هواپیمای شکاری بمب افکن اف ۴ شد و پس از بازگشت به ایران، با درجه ستوان دومی در پایگاه یکم شکاری مشغول به خدمت شد.
فکوری در دهه ۵۰ هجری شمسی از جمله ناظران نظامی نیروی هوایی بود که به کشور ویتنام اعزام شد. او برای بار دوم در ۱۳۵۶ به آمریکا رفت و دورههای تکمیلی خلبانی، مدیریت خلبانی (اف ۴)، فرماندهی گردان هوایی و فرماندهی ستاد را با موفقیت طی کرد. او با اتمام دوره به ایران بازگشت و درهنگام پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ معاون پشتیبانی پایگاه دوم شکاری تبریز بود و بعد از آن به فرماندهی این پایگاه منصوب شد. وی سپس فرماندهی پایگاه یکم شکاری مهرآباد را عهده دار گردید. سمت بعدی او در نیروی هوایی معاونت عملیات نیروی هوایی بود و بعد از یک ماه انجام وظیفه در این سمت جانشین سرلشکر باقری در سمت فرماندهی نیروی هوایی شد. در سال ۱۳۵۹ او و نیروی هوایی بحران ناشی از کشف کودتای نوژه را از سر گذراندند. علیرغم پاکسازیهای گسترده و سوظن دولت انقلابی، فکوری موفق به احیای فعالیت روزمره و پروازهای عملیاتی نیروی هوایی شد. پس از تشکیل کابینه محمدعلی رجایی او با حفظ سمت به عنوان وزیر دفاع برگزیده و به عضویت دولت درآمد. در شهریور ماه ۱۳۶۰ و با نزدیک شدن زمان اجرای عملیات شکست حصر آبادان فکوری به ستاد مشترک ارتش منتقل شد.
آغاز جنگ و عملیات کمان ۹۹
ساعاتی پس از حمله ارتش عراق در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، فکوری با موفقیت عملیات کمان ۹۹ را که شامل حمله سراسری به پایگاههای نیروی هوایی عراق و مراکز حساس نظامی و اقتصادی این کشور بود به اجرا گذاشت. موفقیت نیروی هوایی در اجرای این عملیات در شرایط بحرانی بعد از پیروزی انقلاب و وضعیت جنگی شگفتی ناظران جهانی را به دنبال داشت. کمان ۹۹ نقطه عطفی در تاریخ نبردها و جنگهای هوایی به شمار میآید. در ماههای آغازین جنگ نیروی هوایی تحت فرماندهی فکوری به مقابله با تهاجم زمینی ارتش عراق پرداخت و در بسیاری از موارد بهویژه حفظ شهر استراتژیک دزفول و پشتیبانی از مدافعان شهر آبادان نقشی حیاتی را ایفا کرد.
عملیات شمشیر سوزان
عملیات شمشیر سوزان (حمله به اوسیراک)، از تأثیرگذارترین و سرنوشت سازترین عملیاتها علیه دشمن متجاوز بعثی بود که تنها چند روز پس از عملیات کمان ۹۹، توسط نیروی هوایی ایران در تاریخ ۸ مهر ۱۳۵۹ سازماندهی و اجرا شد. در طی این عملیات جنگندههای اف-۴ ایران با نفوذ به عمق خاک عراق تأسیسات اتمی اوسیراک را که در شرف تکمیل و دریافت سوخت بود بمباران کردند. عراق قوی ترین سیستم های پدافندی خود را برای مراقبت از تاسیسات اتمی مستقر ساخته بود. هدف نیروی هوایی ایران از حمله به این تأسیسات بازداشتن رژیم عراق از تبدیل شدن به قدرت اتمی بود. کل زمانی که فانتومهای ایران بر روی تأسیسات اتمی عراق بودند به ۶ ثانیه هم نمیرسید، به همین جهت هیچکدام از پدافندهای مستقر در تأسیسات فرصت شلیک به هواپیماها را پیدا نکردند. همزمان در نقطهای دیگر نیروگاه برق نزدیک بغداد مورد حمله هوایی تیزپروازان نیروی هوایی ایران قرار گرفت. عملیات به قدری با دقت انجام شده بود که شهر بغداد تا چند روز بعد از آن حمله برق نداشت. چند ماه بعد نیروهای هوایی اسرائیل با الگوبرداری از عملیات هوایی ایران و استفاده از عنصر غافلگیری دومین حمله به تأسیسات اتمی عراق را انجام و آن را بطور کامل منهدم ساخت.
عملیات اچ- ۳
فکوری شخصاً در طراحی و اجرای عملیات اچ-۳، حمله به پایگاههای نیروی هوایی عراق در جوار مرز این کشور با اردن، در تاریخ ۱۵ فروردین ۱۳۶۰ شرکت داشت. حمله به اچ-۳ در کنار کمان ۹۹ جز موفقترین عملیاتهای نظامی نیروهای هوایی مدرن هستند، و از آن به عنوان پیچیدهترین عملیات هوایی جهان که به نام حمله فانتومها ثبت شدهاست،یاد میشود. ابتدا اف -۵ های پایگاه هوایی راهبردی تبریز در عملیات ایذایی پالایشگاه کرکوک را بمباران و باعث تمرکز قوای دفاع هوایی عراق در آن منطقه شدند. سپس فانتومهای نیروی هوایی ارتش ایران پایگاه هوایی الولید (پایگاههای هوایی اچ۳) را در دورترین نقطهٔ غرب عراق، در مرز مشترک عراق و اردن درهم کوبیدند. در عملیات اچ ۳، بیش از ۴۸ هواپیمای عراقی که بیشتر آنها بمب افکنهای روسی بودند نابود شدند. هم چنین ده ها خلبان و پرسنل نیروی هوایی عراق به همراه چندین مصری، اردنی، و یک افسر آلمان شرقی کشته و زخمی شدند. این عملیات بی نظیر که تلفاتی برای ایران دربرنداشت زمینه ساز شکست حصر آبادان و آزادسازی خرمشهر شد.
سقوط مشکوک هواپیمای سی-۱۳۰ و شهادت جمعی از فرماندهان نظامی ایران
فکوری در مهرماه ۱۳۶۰ در حین بازگشت از جبهه جنگ، بر اثر سقوط پرواز هرکولس سی- ۱۳۰، به همراه جمعی از فرماندهان ارتش و سپاه همچون سرلشگر فلاحی(ریاست ستادمشترک ارتش)، سرلشگر نامجو (وزیردفاع)، سرداران کلاهدوز( قائم مقام سپاه پاسداران) و جهان آرا(فرمانده سپاه خرمشهر)، به شهادت رسید. پرواز هرکولس سی- ۱۳۰، از اهواز به مقصد تهران، در تاریخ ۷ مهرماه ۱۳۶۰ در نزدیکی تهران سقوط کرد و طی آن گروهی از برجستهترین فرماندهان نظامی ایران به شهادت رسیدند. اهمیت سرنشینان پرواز یادشده تا جایی بود که ستاد مشترک ارتش، نیروی هوایی ارتش و وزارت دفاع در یک روز با خلأ فرماندهان خود مواجه شدند. این رخداد معادلات جنگ ایران و عراق را تغییر داد، طرح عملیات آزادسازی خرمشهر به ۸ ماه بعد از آن موکول و عملا جنگ بیش از ۷ سال دیگر ادامه یافت. برخی کارشناسان معتقدند این سقوط ناشی از اقدامات خرابکارانه بوده است. همچنان دلایل رخداد این حادثه درهاله ای از ابهام قرار داد. فکوری پس از شهادت به درجه سرلشکر ترفیع یافت و از او با عنوان رسمی «شهید سرلشکر جواد فکوری» یاد می شود. فکوری مؤلف چندین کتاب و دستورالعمل آموزشی در نیروی هوایی بودهاست.
روح این فرمانده فکور و میهن دوست آذری قرین رحمت، و یاد و خاطره همه شهیدان و مدافعین وطن گرامی باد.
