علی، کشته راه عدالت

یادداشت روز: محمدرضا باقرپور

آذرقلم: این روزها، باغ‌های انسانیت، تشنه و تشنه‌تر می شوند؛ این روزها، روز جراحت علی است؛ روز فرود شمشیر، نه بر فقط فرق یک انسان که بر پیکر تمام انسانیت؛ روز جراحت عدالت است؛ روز جراحت یاور انسان، گنجینه اسرار، حیدر کرّار، کاتب وحی، حافظ قرآن، یاور مظلومان، فاتح خیبر، نفس پیامبر، همدم نخلستان نزدیک مدینه، جاذب و دافع، مهربان و خشمگین، سوره فتح المبین، سنگ حادثه، خوابیده در تخت نبی، معلم اخلاق، قرآن ناطق، حافظ علم لدنی، مخزن علوم، صدیق اکبر، فاروق اعظم، استوارترین در جهاد با مشرکان، فداکار در حد اعلا، نهج البلاغه اش زیباترین و پرمعناترین متن عرب، جامع اضداد، فصیح در سخن گفتن، قوی ترین در برابر ناملایمات، شمشیر زننده در بیست و شش غزوه از غزوات پیامبر، پرچمدار پیامبر به ویژه در جنگ خیبر، کسی که در جنگ احد، آن زمان که همه گریختند، پروانه وار دور شمع وجود پیامبر می گشت و او را محافظت می نمود. در جنگ خندق، به مبارزه طلبی عمربن عبدود، آن ابرمرد که مظهر کامل شرک و کفر بود، کسی جواب نداد جز تو؛ تو در نخلستان‌های اطراف مدینه می‌گریستی اما نه به خاطر خلافتت، مقام و ثروت و یا فدک، آن هدیه پیامبر به حضرت فاطمه سلام الله علیها؛ گریستی به خاطر تنهایی‌ات؛ تنهایی یک انسان. علی جان، مولای ما، نام تو در یاد ماست. در فراقت، دل‌ها سوک ها می کنند؛ اشک ها، از چشم‌ها روان می شود. یا علی مگر می شود در آب‌ها حتی ماهیان و در آسمان‌ها، حوریان و در زمین، این باقیان، هرشبانگاهان شفق، بعد صبح فلق، نام تو را از یاد ببرند؟ یا علی ما هستیم در محیط نام تو؛ نام تو، قله ایمان و عدالت است. یا علی فخرآوری است آنکه باشد در رکاب پای تو. ای که به گفته پیامبر، برتر است ارزش ضربتی که در جنگ خندق، بر دشمن فرود آوردی از عبادات جهانیان. ای که دست برادرت را، به خاطر سکّه‌ای از بیت المال، داغ زدی. ای که با قدرت الهی، دروازه خیبر، به دستت باز شد. روح تنهایت، در دنیایی که با آن بیگانه است، می نالد؛ به خاطر انسان بودنش به تمامی معنا. ای که موقعیتت نسبت به پیامبر، مثل موقعیت هارون، نسبت به موسی است. ای که در سرزمین غدیر و در جمع هشتاد هزار نفری، پیامبر بشارت داد که آن روز، خداوند دین خود را تکمیل نمود و نعمتش را به تمامی ارزانی داشته است. ای که تنها به خاطر حفظ اسلام، به هنگام سکوت و رنجوری بیست و پنج ساله ات، بر خویشتن مسلط شدی. عبادتت چنان بود که امام سجاد، عبادتش را، تهجد شگفت انگیزش را، در برابر عبادت تو، ناچیز می‌داند. ای علی هرچه قدر علم در میان افراد بشری پیشرفت کند، فضل و بزرگواری تو، بیشتر هویدا می‌شود. روزی فرا می‌رسد که بشر، برای رهایی از تنهایی، رهایی از بدبختی و پوچی، چاره‌ای نمی‌یابد مگر با عمل به گفتار تو. یا علی تو همانی که همه دشمنی‌ها را به جان و دل خریدی؛ چون غم محرومان را به دل داشتی. یا علی نعلینت را خود وصله می‌زدی و دنیا و قدرت را، از آن بی ارزش‌تر می شمردی. محراب شهادت علی، جایی هست که مهر قطام، همان زیباترین دختر کوفه، نه تنها شیعه را، که انسانیت را برای همیشه عزادار کرده است؛ چه مهر گرانبها و سنگینی؛ چه کسی این مهر سنگین را می پردازد جز شقی ترین مردم و او کسی نبوده است جز عبدالرحمان بن ملجم مرادی از خوارج؛ از همان هایی که از عبادت، پیشانیشان، مثل زانوی شتر، پینه بسته بوده؛ از همان هایی که از دین اسلام، تعریف دیگری داشتند. یا علی، آن شب که افطار را مهمان دخترت، ام کلثوم بودی، بیشتر به آسمان نگاه می کردی و با دقت، ستاره ها را می نگریستی؛ کسی چه می داند؟! شاید هم دیگر از زمینیان، خسته شده بودی؛ فقط خدا می داند چه حالی و چه حالتی داشتی؛ وقتی آن شب به پایان می رسد، در تاریکی سحر، برای ادای نماز صبح، به سوی مسجد حرکت نمودی؛ آن مرغابیایی که خانه بودند، از پی ات آمدند و به جامه ات آویختند تا بلکه نگذارند بروی اما نه آنها و نه هیچ کس دیگری، نمی توانستند آن موقع، تو را مانع بشوند؛ ص

بح روز نوزدهم ماه رمضان بود؛ وارد مسجد شدی و به نماز ایستادی؛ تکبیر گفتی؛ پس از قرائت، وقتی به سجده رفتی، ابن ملجم مرادی، در حالی که دیوانه وار، فریاد می زد: لله الحکم لا لک یا علی، با شمشیر زهر آلودی، ضربتی بر سر مبارکت فرود آورد و از قضا، این ضربه به محلی اصابت کرد که سابقاً شمشیر عمرو بن عبدود بر آن وارد شده بود؛ فرقت تا پیشانی می شکافد؛ خون در محراب، از سر مبارکت جاری می شود و محاسن شریفت را رنگین می کند؛ در آن حال، به جای هرگونه استمدادی، با یک دنیا عزت و افتخار، فرمودید: فزت و رب الکعبه. همان لحظه، حضرت جبرئیل سلام الله علیه فریاد می کند و می گوید: به خدا سوگند، پایه های هدایت فرو ریخت؛ به خدا سوگند، ستاره های آسمان و نشانه های تقوا تیره شد؛ به خدا سوگند، ریسمان محکم حق، گسسته شد و پسر عم محمد مصطفی، به قتل رسید؛ علی مرتضی، جانشین برگزیده و سرور اوصیا، به شهادت رسید.

آن لحظه، کوفه غمگینانه ترین صبح را به خودش داشت؛ همان زمان که روحی بزرگ، در سکوت کوفیان بی وفا، می خواست از تنهایی دربیاید و برای همیشه، به پرواز دربیاید؛ شاید آن روز، مرغابیان هم غمگینانه ترین آوازها را می خواندند؛ گویا زمین هم از این فاجعه تلخ، به خود لرزیده بود؛ گویا ستون های مسجد کوفه هم مرثیه سر می دادند. امیرالمؤمنین، حضرت امام علی علیه السلام، دو روز را زنده ماندند؛ سرانجام، در شب بیست و یکم ماه رمضان، به شهادت رسیدند. امیرالمؤمنین، حضرت امام علی علیه السلام، قبل از شهادتشان و در آن فرصتی که داشتند، کاغذ و قلم و دواتی خواستند و وصیتنامه ای نوشتند؛ چیزی که حضرت علی علیه السلام مرقوم فرمودند، گرچه ظاهرا برای حضرت امام حسن و حضرت امام حسین علیهما السلام بوده، اما در واقع، خطاب به همه مان است؛ همه انسان های طول تاریخ تا آینده. این وصیتنامه، در جاهای مختلفی و به اجمال و تفصیل نقل شده؛ در نهج البلاغه، در ذیل نامه شماره چهل و هفتم نیز آمده که ترجمه آن، عیناً در اینجا آورده می شود: شما را به تقوی و ترس از خدا، سفارش می کنم و اینکه دنیا را نخواهید؛ هرچند شما را بجوید و اندوهناک نشوید بر چیزی از دنیا که از شما گرفته شده باشد و راست و درست سخن بگویید و برای پاداش یافتن، کار نکنید و ستمگر را دشمن و ستمدیده را یار و مددکار باشید. شما و همه فرزندان و اهل بیتم را که نامه ام به او می رسد، سفارش می کنم به تقوی و ترس از خدا و مرتب کردن و به هم پیوستن کارتان و اصلاح زد و خوردی که موجب جدایی بین شما گردد؛ که من از جد شما صلی الله علیه و آله شنیدم می فرمود: اصلاح ذات البین، از کلیه نماز و روزه بهتر است.

از خدا بترسید؛ از خدا بترسید درباره یتیمان؛ پس برای دهنشان، نوبت قرار ندهید و در نزد شما فاسد و تباه نشوند و از خدا بترسید؛ از خدا بترسید درباره همسایگانتان که آنان سفارش شده پیغمبرتان هستند؛ همواره درباره ایشان سفارش می فرمود تا گمان کردیم برای آنها، میراث قرار دهد و بترسید از خدا؛ بترسید از خدا درباره قرآن که دیگران با عمل به آن، بر شما پیشی نگیرند و از خدا بترسید؛ از خدا بترسید درباره نماز که ستون دین شما است و از خدا بترسید؛ از خدا بترسید درباره خانه پروردگارتان؛ آن را خالی مگذارید تا زنده هستید که اگر آن رها شود، مهلت داده نمی شوید و از خدا بترسید؛ از خدا بترسید درباره جهاد به دارایی ها و جان ها و زبان هایتان در راه خدا و بر شما باد که باهم، وابستگی و دوستی داشته باشید و به هم ببخشایید و از پشت کردن به یکدیگر و جدایی از هم بترسید. امر به معروف و نهی از منکر را رها مکنید که بدکردارانتان بر شما مسلط می شوند که پس از آن دعا که می کنید، روا نشود. ای پسران عبدالمطلب نمی خواهم شما را بیابم که در خون های مسلمانان فرو روید به بهانه اینکه بگویید امیرالمؤمنین کشته شد؛ امیرالمؤمنین کشته شد؛ بدانید که باید به عوض من کشته نشود مگر کشنده ام. بنگرید هرگاه بر اثر این ضربت او، من مردم، به عوض آن، ضربتی به او بزنید و باید او مثله نشود که من از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که می فرمود: از مثله کردن، دوری کنید هرچند به سگ آزار رساننده باشد. حضرت امام حسن علیه السلام، بعد شهادت پدر بزرگوارش، در خطبه ای چنین فرمودند که در جلد دوم تاریخ یعقوبی آمده: امشب، مردی درگذشت که گذشتگان، به حقیقت او نرسیده اند و آیندگان، مانند او را هرگز نخواهند دید؛ کسی بود که وقتی جنگ می کرد، جبرئیل در راست و میکائیل در چپ او بود. به خدا سوگند، در همان شب، وفات یافت که موسی بن عمران درگذشت و عیسی بن مریم به آسمان برده شد و قرآن نازل شد. بدانید که او طلا و نقره ای از خود به جای نگذاشت؛ الا هفتصد درهم که از مقرری او پس انداز شده بود و می خواست با آن، برای اهل خانواده اش خادمی بگیرد.