آذرقلم: اول مهر سالروز عملیات غرور آفرین سایه البرز توسط نیروی هوایی ارتش ایران است. بزرگترین عملیات نظامی تاریخ نیروی هوایی ایران که باعث برتری هوایی نیروهای مسلح ایران بر عراق در ماههای آغازین جنگ گردید.
به گزارش آذرقلم، در بعد از ظهر روز ۳۱ شهریور سال ۱۳۵۹ نیروی هوایی عراق در عملیاتی شبیه به حمله نیروی هوایی اسرائیل که در سال ۱۹۶۷ در جنگ با اعراب، با حمله غافلگیرکننده نیروی هوایی مصر را از کار انداخته بود، به پایگاههای هوایی ایران حمله کرد، با این تصور که با این کار، نیروی هوایی ایران را از کار خواهد انداخت. اما نه فقط این عملیات موفقیت چندانی برای عراق نداشت بلکه تیزپروازان نیروی هوایی ارتش ایران تنها ساعاتی بعد در پاسخی کوبنده ضربه مهلکی بر پیکر ارتش متجاوز عراق وارد آوردند.
طرح عملیات کمان ۹۹ (سایه البرز)
پرسنل نیروی هوایی ارتش ایران با دستور امیر سرلشگر خلبان جواد فکوری، فرمانده وقت نیروی هوایی ارتش، شبانه مشغول برنامهریزی برای اجرای طرح عملیاتی البرز شدند و طرح عملیات در واپسین دقایق شامگاه ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ آماده شد. اهداف این عملیات، پایگاههای هوایی، فرودگاهها، مخازن سوخت و مهمات، پالایشگاهها، آشیانه هواپیماها، پناهگاههای تعمیرات و نگهداری هواپیما، باندهای پروازی، رادارهای هدایتکننده هواپیماهای جنگی، برجهای مراقبت و مراکز مخابراتی عراق بودند.
آماده سازی و اجرای عملیات
قرار شد نام عملیات «کمان ۹۹» باشد که نمادی از فرستادن آتش خشم ملت ایران به سوی متجاوزان عراقی بود، به این معنی که تیری در چله کمان گذاشته و تا دور دستترین نقاط عراق رها میشود، تا یادآور اسطوره میهن دوستی آرش کمانگیر باشد. عدد ۹۹ نیز از شمار صفحات شرح طرح عملیاتی البرز گرفته شده بود.
برای اجرای این طرح، خلبانان در هر پایگاه هوایی ارتش به فرماندهی فراخوانده شدند و تا صبح بر روی برنامه پروازی، نوع مأموریت و مشخص نمودن مراکزی که باید هدف قرار بگیرند، کار کردند. خدمه فنی تا صبح بیدار بودند تا تسلیحات و موشکها را روی جنگندهها بارگذاری نمایند.
زمان عملیات همزمان با طلوع آفتاب در عراق انتخاب شد، تا تابش خورشید صبحگاهی کار هدفگیری را برای پدافند هوایی عراق مشکل کند. منطقه عملیات نیز سرتاسر خاک عراق در حد فاصل مدار ۳۰ درجه شمالی، یعنی جنوبیترین مدار در خاک عراق، تا شمالیترین مدار آن، که مدار ۳۷ درجه شمالی را شامل میشد، بود.
بامداد روز یکم مهرماه سال ۱۳۵۹ در حالی که بیش از ۱۰ ساعت از هجوم هواپیماهای عراق به ایران نمیگذشت، با ابلاغ رمز «کمان ۹۹» به پایگاههای هوایی، عملیات سایه البرز، آغاز شد.
نتایج عملیات
تمامی اهداف از پیش تعیین شده در خاک عراق درهم کوبیده شدند. در این عملیات، پایگاههای هوایی رشید بغداد، کوت در استان العماره، موصل در استان نینوا، ناصریه در استان ذیقار، شعیبه در استان بصره، پایگاه هوایی کرکوک در استان کرکوک، پایگاههای هوایی حبانیه شامل دو پایگاه تموز و هضبه در غرب بغداد، پایگاه هوایی امالقصر، فرودگاه بینالمللی بغداد و فرودگاه المثنی، توسط بمبافکنهای ایرانی بمباران شد.
هر دو باند پروازی پایگاه کرکوک، پالایشگاههای نفت کرکوک و تأسیسات نفتی بصره، فرودگاه حبانیه شمالی، فرودگاه المثنی، پلهای ارتباطی تنومه و بصره و چاههای نفت میدان باباگرگر و مخازن روزمینی نفت موصل و تأسیسات گازی میدان کرکوک، تنها قسمتی از خسارتهای وارد به عراق بود.
با انجام این عملیات، نیروی هوایی عراق بیش از ۵۵ درصد از توان خود را از دست داد و تا مدتها پایگاههای هوایی آنان قادر به استفاده از تمام یا بخشی از توان خود نبودند. پایگاه هوایی رشید به عنوان یکی از مهمترین پایگاههای هوایی عراق، تا ۶۹ روز نتوانست عملیاتی شود.
اهداف پایگاه ها
• ۴۸ فروند هواپیمای جنگنده بمبافکن اف ۵ ای از پایگاه هوایی تبریز به پرواز درآمدند و پایگاه هوایی موصل را در هم کوبیدند.
• ۴۰ فروند هواپیمای جنگنده بمبافکن اف ۵ ای از پایگاه چهارم شکاری دزفول به پرواز درآمدند و پایگاه هوایی ناصریه را متلاشی کردند.
• ۱۶ فروند هواپیمای جنگنده بمبافکن فانتوم از پایگاه همدان به پرواز درآمدند و پایگاه هوایی کوت را هدف قرار دادند.
• ۱۶ فروند هواپیمای جنگنده بمبافکن فانتوم از پایگاه ششم شکاری بوشهر به پرواز درآمدند و پایگاه هوایی شعیبه را مورد حمله قرار دادند.
• ۱۲ فروند هواپیمای جنگنده بمبافکن فانتوم از پایگاه یکم شکاری مهرآباد به پرواز درآمدند و پایگاه هوایی رشید در نزدیکی بغداد را بمباران کردند.
• ۸ هواپیمای جنگنده بمبافکن فانتوم از پایگاه همدان به پرواز درآمدند و فرودگاه بغداد و پایگاه شمالی حبانیه را در غرب بغداد در هم کوبیدند.
• ۳ فروند هواپیمای هرکولس سی – ۱۳۰ از پایگاه یکم شکاری مهراباد جهت یافت پدافند هوایی و نیروی موشکی عراق
برای این عملیات جمعاً ۳۸۰ نفر از پرسنل نیروی هوایی با ۲۰۰ فروند جنگنده بمبافکن به پرواز درآمدند که ۱۴۰ هواپیما از مرز عبور کرد. در این روز نیروی هوایی ارتش ایران با ۳۰۰ پرواز عملیاتی ضمن نابودی اهداف ازپیش تعیین شده باعث شدند ارتش عراق در بهکارگیری نیروهایش دچار مشکل شود و با از دست دادن آزادی عمل، نیروی زمینی خود را بدون پشتیبانی هوایی در صحنه نبرد در مناطق اشغالی ایران، به حال خود رها کند.
یاد و خاطره تمام شهیدان و مدافعین وطن گرامی و راهشان پررهرو باد.