|

آخرین عناوین:
  • تاریخ انتشار خبر :چهارشنبه ۶ تیر ۱۳۹۷ - ۱۰:۰۶ | کد خبر : 71827
  • پرینت

    در یک پروژه مطالعاتی در دانشگاه تبریز بررسی شد

    اثرات جاده میان گذر بر اکوسیستم دریاچه ارومیه

    آذرقلم: بر اساس مطالعات مختلف ارزیابی زیست‌­محیطی، بهره‌­برداری از میانگذر با پی­امدهای مخرب زیاد و خیلی زیاد بر فاکتورهای زیست­‌محیطی تشخیص داده شده است. جهت پیشنهاد گزینه‌­های اصلاحی و طرح‌های بهسازی، انجام محاسبات هیدرولیکی برای یافتن محل مناسب و تعداد مورد نیاز آبگذری به منظور برقراری گردش طبیعی و مناسب آب دریاچه ضروی می‌­باشد.

    آذرقلم: در مجامع مختلف علمی، نظرات گوناگونی در خصوص علت کاهش تراز سطح آب اکوسیستم منحصر به فرد دریاچه ارومیه مطرح می­‌باشد. ولی در مجموع عوامل آنتروپوژنیک (انسان­پدید)، از جمله مهم­ترین عوامل اثرگذار شناخته شده­‌­اند.
    به گزارش آذرقلم، جاده میانگذر با طولی در حدود ۵/۱۵ کیلومتر با عبور از داخل دریاچه، ساحل غربی و شرقی آن را به هم متصل می‌­کند. در حدود ۱۲۵۰ متر آن به صورت پل آبگذر و ما بقی آن به­‌شکل دایک‌های توده­‌سنگی است که با انجام بیش از ۳۰ میلیون مترمکعب عملیات خاکریزی و سنگریزی، احداث شده است. طبق ضوابط و استاندارهای ملی و بین­‌المللی، طرح‌­ها و پروژه‌­های عمرانی بزرگ از قبیل پروژه­‌های بزرگ راهسازی (خصوصا به علت تداخل میانگذر با پارک ملی دریاچه ارومیه) مشمول ارزیابی زیست­‌محیطی می­‌باشند. متأسفانه این مصوبه در زمان اجرای میانگذر دریاچه، مورد توجه قرار نگرفته و این پروژه به عنوان نمونه بارزی از فعالیتی شتاب‌زده و توسعه­‌ای ناپایدار، اثراتی منفی بر اکوسیستم پارک ملی دریاچه ارومیه وارد نموده است. از سوی دیگر، بدیهی است که در فرآیند احیا دریاچه لازم است که عوامل مهمی که منجر به کاهش ورود جریان آب کافی به دریاچه و همچنین افزایش میزان تبخیر از سطح آن گردیده است را به دقت مد نظر قرار داد. این عوامل شامل برداشت بیش از حد مجاز از منابع آب، ذخیره آب در سدهای احداث شده، توسعه نامتوازن بخش کشاورزی در حوضه و تغییرات اقلیمی و استمرار خشکسالی‌­های نسبی در سال‌های اخیر می­‌گردند.

    بر اساس مطالعات مختلف ارزیابی زیست‌­محیطی، بهره‌­برداری از میانگذر با پی­امدهای مخرب زیاد و خیلی زیاد بر فاکتورهای زیست­‌محیطی تشخیص داده شده است. جهت پیشنهاد گزینه‌­های اصلاحی و طرح‌های بهسازی، انجام محاسبات هیدرولیکی برای یافتن محل مناسب و تعداد مورد نیاز آبگذری به منظور برقراری گردش طبیعی و مناسب آب دریاچه ضروی می‌­باشد.

    در این راستا، مطالعاتی در چارچوب بررسی اثرات جاده میانگذر بر اکوسیستم دریاچه ارومیه و ارائه راهکارهای اصلاحی در قالب طرح‌های مطالعاتی مصوب ستاد ملی احیای دریاچه ارومیه و زیر نظر سازمان محیط­‌زیست کشور انجام گرفته است. این مطالعات از بخش‌های اصلی شامل مطالعات پایه حوزه آبریز دریاچه، مدل­سازی اندرکنش هیدرودینامیکی بخش­‌های شمالی و جنوبی دریاچه، مطالعات هیدرواکولوژیکی، ارزیابی سناریوهای اصلاح میانگذر و ارائه مناسب‌­ترین گزینه اصلاحی بر اساس الزامات اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و سازه­‌ای تشکیل می‌­گردد. مطالعات حاضر با ملحوظ نمودن نتایج ارزیابی طرح، در چارچوب ارتقا ماتریس مربوطه از حالت مشروط به گزینه­‌های اصلاحی و طرح‌­های به‌سازی به حالت مورد تأیید فاقد اثرات تخریبی زیاد و خیلی زیاد انجام گرفته است. بدین منظور، فاکتوری وزین تحت عنوان گردش هیدرولیکی (متضمن چهار پارامتر مدل هیدرودینامیک جریان، رسوب­گذاری بار بستر و معلق، ترسیب نمک و تبخیر)، به ماتریس مورد مطالعه اضافه گردید.

    بر مبنای موارد ذکر شده، برخی از اهم نتایج مربوط به مدلسازی الگوی جریان به صورتی که در ادامه می­‌آیند، مورد جمع­‌بندی قرار می­‌گیرند. در حالت کم‌آبی بخش اعظمی از ناحیه جنوبی خشک است و لذا در این حالت، بود و نبود میانگذر تأثیری بر گردش آب در دریاچه ندارد. در حالت تراز اکولوژیک و پرآبی که ناحیه جنوبی نیز دارای آب است، میانگذر منجر به تغییر الگوی جریان در دو بخش شمالی و جنوبی شده و الگوی گردش آب در دریاچه را به ویژه در مواقع طوفانی برهم زده است. با دور شدن از میانگذر، اثر آن بر روی مقادیر سرعت جریان نیز کاهش می‌یابد. اصلاح میانگذر و ایجاد بازشوهای جدید، به تنهایی تأثیر مستقیم بر تغییرات تراز آب دریاچه (حل بحران خشک شدن) نخواهد داشت؛ بلکه بر اکوسیستم دریاچه تأثیر مثبت داشته و در جهت کاهش بحران دریاچه عمل خواهند نمود. به طور کلی هرچه موقعیت قرارگیری بازشدگی جدید به سمت بازشدگی فعلی (نزدیک به ساحل شرقی) واقع ‌گردد، شاخص­‌های ارزیابی اصلاح گردش هیدرولیکی بهبود یافته و در نتیجه وضعیت جریان به وضعیت پیش از احداث میانگذر نزدیکتر می‌شود. با توجه به تغییراتی که بستر دریاچه در دو دهه اخیر دست‌خوش آن شده است و براساس مطالعات ژئوهیدروشیمیایی، این نکته باید مورد توجه ویژه قرار گیرد که بازگشت به شرایط طبیعی در دریاچه با اجرای هر طرح اصلاحی در میانگذر، مستلزم گذر زمان قابل‌­توجهی خواهد بود. نکته مهم، ملحوظ داشتن گزینه‌­های بهسازی دیگر در کنار گزینه بهبود گردش هیدرولیکی می­باشد. چرا که مهمترین فعالیت مورد ارزیابی منتج به اثرات منفی بسیار بر فاکتورهای زیست‌­محیطی، گزینه بهره‌­برداری از پل می­‌باشد که با توجه به منتفی شدن گزینه حذف کامل میانگذر (نتایج ارزیابی اجتماعی-اقتصادی)، عملکرد آن به صورت بالقوه مطرح خواهد بود. این گزینه­‌ها منوط به وضع قوانین مدیریتی زیست­‌محیطی جهت ملزم نمودن فرآیند راهداری در استفاده از تکنولوژی­‌های دوستدار محیط­‌زیست، ممنوعیت حمل و نقل مواد خطرزا برای سلامت زیست‌­محیطی منطقه و همچنین بهبود کیفیت هوا، صدا و محیط بیولوژیکی (اقداماتی نظیر نصب پانلهای حائل صوتی در شانه­های جاده) می­‌گردند. مورد مهم دیگر، ملحوظ نمودن قطعی الزامات معماری و سازه­‌ای در مسئله مناظر انسان­‌ساخت مربوط به اجرای پل آبگذری در جهت ارتقا فاکتورهای محیط فرهنگی (مشتمل بر گزینه­‌های تفرجگاه‌­ها و اکوتوریسم) می‌­باشد. به منظور اجرای آبگذری، در کنار کالورت‌ها و گزینه‌­های متنوع مطرح در صنعت پل­‌سازی، شامل مواردی نظیر پل‌های قوسی و پل‌های معلق، دو گزینه سیستم شمع-عرشه و پل کابلی، با شرایط میدانی و همچنین مشخصات دهانه‌­های آبگذری، انطباق بیشتری دارند. از نظر عملکرد فاکتور آبگذری در جهت بهبود پارامترهای مرتبط با گردش جریان در تراز اکولوژیکی سطح آب دریاچه و در کنار الزامات سازه­‌ای، زیست­‌محیطی و اجتماعی-اقتصادی، سناریوی دو بازشدگی به طول ۵۰۰ متر در شانه غربی جاده میان‌گذر، به عنوان سناریوی ارجح جهت اصلاح، انتخاب گردید. بر اساس برآوردهای اولیه، هزینه‌­های اجرائی گزینه­‌های اصلاحی نیز برآورد شده است. همچنین، بر مبنای نتایج ارزیابی­‌های زیست­‌محیطی مربوط به زمان اجرای گزینه اصلاحی، اجرای پروژه از منظر ارزیابی زیست‌­محیطی مورد قبول می­‌باشد. نکته مهم، توجه به این مسأله است که براساس ارزیابی مدل هیدرودینامیکی، جهت دستیابی به عملکرد معنادار گزینه اصلاحی، ضروری است که توده آبی دریاچه، به حداقل تراز توده آبی (تراز ۱۲۷۳) جهت عملکرد آبگذری­‌های ایجاد شده رسیده باشد. بنابراین، متذکر می­شود که علی­رغم اینکه با در نظر گرفتن وسعت کنونی بستر خشک، جهت عملیاتی نمودن سناریوهای اصلاح و به‌سازی، از لحاظ اجرائی اکنون زمان مناسبی است، ولی از منظر ارزیابی اجتماعی- اقتصادی و با توجه به وضعیت کنونی حجم توده آبی، زمان اجرای طرح، تصمیمی مدیریتی است که پیشنهاد می­‌شود با توجه به برنامه‌­های ستاد احیای دریاچه ارومیه و شرایط اجتماعی موجود و همچنین با در نظر گرفتن دقیق دستاوردهای اجرای طرح، اتخاذ گردد.

    در این مطالعه هزینه‌­های اجرائی گزینه‌­های اصلاحی در قالب فاز پیدایش نیز برآورد اولیه شده است. بر اساس نتایج مطالعات هیدرودینامیکی و وزن اثربخشی گزینه‌­های پیشنهادی در بهبود پارامترهای مربوطه و مقایسه آن با وزن پارامترهای اقتصادی هزینه‌های مربوطه، اکیدا توصیه می­‌گردد که در قالب یک برنامه مدیریتی مدون، هزینه­‌های اجرای گزینه‌­های آبگذری از محل راهکارهای ارزش­‌افزائی اجرای طرح­‌های اصلاح و به‌سازی در مرحله بهره­‌بردای با در نظر گرفتن الزامات توسعه پایدار و بهره­‌وری طرح‌هائی نظیر ارتقا پتانسیل ژئوتوریسم تأمین گردد. بنابراین، پیش از اقدام به عملیاتی نمودن راهکارهای عمرانی، ضرورت دارد که با انجام مطالعات دقیق، راهکارهای ارز­ش­‌افزائی طرح ارزیابی و تدوین گردد.

  • برچسب ها : , , ,
  • نظرات کاربران در "اثرات جاده میان گذر بر اکوسیستم دریاچه ارومیه"
    Seo wordpress plugin by www.seowizard.org.